Um Vestmannaeyjar

Vestmannaeyjar eru eyjaklasi úti fyrir suðurströnd Íslands. Alls eru eyjarnar 14 talsins, auk fjölda dranga og skerja. Aðeins stærsta eyjan, Heimaey, er byggð en í flestum úteyjanna eru veiðihús sem nýtt eru yfir sumartímann meðan fuglaveiði stendur yfir.

Upphafið
Nafn sitt eru eyjarnar taldar hafa fengið vegna þess að írskir þrælar Hjörleifs Hróðmarssonar flýðu þangað eftir að hafa drepið húsbónda sinn við Hjörleifshöfða. En norrænir menn kölluðu Íra Vestmenn. Fóstbróðir Hjörleifs, Ingólfur Arnarson, fann þrælana þar sem þeir höfðu tekið land, á Þrælaeiði í Vestmannaeyjum, elti þá uppi og drap þá. Nokkur örnefni í Vestmannaeyjum eru enn þekkt frá þessum atburðum, svo sem Dufþekja í Heimakletti en Dufþakur, foringi þrælanna, á þar að hafa hlaupið fyrir björg til að lenda ekki í höndum Ingólfs.
Fyrsti landnámsmaður í Eyjum er talinn hafa verið Herjólfur Bárðarson og byggði hann bæ sinn í Herjólfsdal. Ein ástæðan fyrir því staðarvali er sú að þar er einn fárra staða í Eyjum þar sem vatn er að finna. Gamlar sagnir herma að bær Herjólfs hafi eyðst er grjótskriða féll yfir hann. Samkvæmt Landnámu settist Herjólfur að í Eyjum um árið 900 en fornleifarannsóknir er fram fóru í Herjólfsdal á seinni hluta síðustu aldar, benda til þess að byggð hafi verið þar hundrað árum fyrr. Því virðist mörgum spurningum ósvarað um hverjir fyrst námu land í Vestmannaeyjum.

Sjávarútvegur
Vestmannaeyingar hafa frá upphafi sótt lífsviðurværi sitt í djúp hafsins. Góð fiskimið eru skammt undan landi og allt frá upphafi byggðar og fram til okkar daga hafa Vestmannaeyjar verið stærsta verstöð landsins. Menn reru til fiskjar frá Eyjum með sama veiðarfærið, færi og öngul um margra alda skeið. En upp úr aldamótunum 1900 varð mesta bylting í atvinnuháttum í Eyjum sem orðið hefur. Framsýnir menn hófu að vélvæða bátaflotann auk þess sem ný og afkastameiri veiðarfæri komu til sögunnar. Á fáeinum árum margfaldaðist íbúafjöldi í Eyjum vegna þessa. Um aldamótin 1900 voru íbúar í Vestmannaeyjum um 500 en árið 1925 eru tæplega 3200 íbúar þar. Mestur varð fjöldi íbúa í Eyjum árið 1971 þegar þar bjuggu rúmlega 5200 manns en árið 2006 voru þeir um 4200 talsins.
Samhliða vélvæðingu bátaflotans og nýjum veiðarfærum varð einnig mikil breyting í vinnslu aflans. Nýjar vinnsluaðferðir, á borð við frystingu, tóku að mestu við af eldri verkunaraðferðum svo sem saltfiskvinnslu. Nú eru tvö stór fiskvinnslufyrirtæki í Eyjum auk nokkurra smærri. Stóru fyrirtækin tvö hafa einkum sérhæft sig í vinnslu á uppsjávarfiski, síld og loðnu, auk humarvinnslu en minni fyrirtækin vinna aðallega bolfisk svo sem þorsk, ýsu, ufsa og fleiri tegundir. Mjög mikið er einnig flutt út af ferskum fiski frá Vestmannaeyjum, einkum á Evrópumarkað.


Text: Sigurgeir Jónsson
Iceland Today
Photos: © pictures 1-3 Diddi Vídó
                © picture 4 Sigurgeir Jónasson www.sigurgeir.is