Eldgosið 1973

Gömul Krukkspá sagði að þegar þrennt gerðist í Vestmannaeyjum samtímis, myndu Tyrkir ræna á ný. Það þrennt var að byggðin í Eyjum færðist vestur fyrir Hástein, vatnsbólið í Vilpu legðist af og biskupssonur yrði vígður til prests í Eyjum. Snemma árs 1973 hafði þetta þrennt gerst; byggðin fór vestur fyrir Hástein, tjörnin Vilpa við Vilborgarstaði var fyllt af möl eftir að barn hafði drukknað í henni og séra Karl Sigurbjörnsson, biskupssonur (og núverandi biskup) hafði sótt um brauð í Eyjum. Að vísu rændu Tyrkir ekki en annað gerðist, það byrjaði að gjósa á Heimaey.

 

Aðfaranótt 23. janúar 1973 hófst gos á nokkuð langri sprungu á austanverðri Heimaey. Sem betur Ótrúlega vel gekk að koma flóttafólkinu fyrir uppi á fastalandinu og lögðust allir á eitt með að greiða götu Vestmannaeyinga í þessum þrengingum. Komið var á fót sérstökum sjóði, Viðlagasjóði, sem skyldi bæta eftir megni það tjón sem fólk varð fyrir.fer var vindátt hagstæð, suðvestanátt, og lagði því eld og eimyrju frá bænum. Þá var nær allur bátaflotinn í höfn eftir óveður daginn áður. Flestir íbúanna voru fluttir sjóleiðina til Þorlákshafnar en allmargir fóru einnig með flugi til Reykjavíkur. Aðeins voru eftir um 500 manns, svo sem lögregla, slökkviliðsmenn og aðrir sem ekki gátu farið starfa sinna vegna.


Gosið stóð frá 23. janúar til 3. júlí þegar lýst var yfir opinberlega að því væri lokið. Tjónið var gífurlegt. Nær einn þriðji af húsnæði í Eyjum hafði brunnið eða grafist undir hrauni og ösku. Þykkt öskulag lá yfir nær allri eyjunni, mest í þeim hluta bæjarins sem næst var eldstöðvunum. En strax um sumarið 1973 var farið að huga að hreinsun og uppbyggingu, íbúar tóku að flytja út aftur og ákveðið var að skólahald skyldi hefjast um haustið. Margir þeirra, sem höfðu búið í Eyjum og misst hús sín, ákváðu að snúa ekki aftur en í þeirra stað fluttist nýtt fólk til Eyja, fullt áhuga á að taka þátt í uppbyggingunni.

 

 

Landslagið var gjörbreytt, hraunið hafði farið yfir elsta hluta byggðarinnar og stækkað eyjuna um rúmlega tvo ferkílómetra og munaði litlu að hraunið lokaði innsiglingunni inn í höfnina. En eftir stóð að nú var höfnin mun betur varin fyrir hafáttum en áður var, sem og að eftir gosið var gnótt af byggingarefni sem áður hafði verið hörgull á. Þá nýttu menn um nokkurra ára skeið hitann frá eldstöðvunum til húshitunar og lögðu um leið grunninn að sameiginlegri hitaveitu bæjarins.